Genetik Verilerin Korunması ve İmhası Usulünde Kanunilik İlkesi
Maddi Olayın Özeti
İstanbul Anadolu 90. Asliye Ceza Mahkemesi, bakmakta olduğu bir hırsızlık davasında, sanığın mahkûmiyetine esas alınan DNA profilinin 2009 yılındaki başka bir soruşturma kapsamında elde edildiğini tespit etmiştir. Mahkeme, kolluk birimleri tarafından tutulan bu verilerin saklanma ve kullanılma usulündeki belirsizliklerin temel hakları ihlal ettiği kanısıyla, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile 82. maddesinin iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Başvuru gerekçesinde, genetik verilerin saklanma süreleri ve imha yöntemlerinin idari düzenlemelere bırakılmasının "belirlilik" ilkesine aykırı olduğu vurgulanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin Hukuki Değerlendirmesi
Anayasa Mahkemesi, genetik verilerin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca "özel nitelikli kişisel veri" statüsünde olduğunu ve bu verilerin işlenmesinin bireyin özel hayatının gizliliği hakkına doğrudan müdahale teşkil ettiğini belirtmiştir. Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleri kapsamında, bu tür hassas verilere yönelik sınırlamaların yalnızca şekli bir kanunla değil, aynı zamanda keyfiliğe karşı koruyucu güvenceler içeren, öngörülebilir bir yasal düzenleme ile yapılması şarttır.
İnceleme konusu CMK madde 80/2, genetik verilerin yalnızca beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı gibi belirli kararlar halinde imha edilmesini düzenlemektedir. Ancak yüksek mahkeme; mahkûmiyet, davanın reddi veya düşmesi gibi diğer kararların verilmesi durumunda verilerin saklanma süresi, imha usulü ve ilgililerin silme talebi haklarına dair kanunda hiçbir yasal çerçeve çizilmediğini saptamıştır. Mahkeme, hukuki güvenliğin tesisi için şu saptamada bulunmuştur:
"Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir."
Kararda ayrıca, imha usulünün yönetmeliğe bırakılmasını öngören CMK madde 82, "yasama yetkisinin devredilmezliği" ilkesi ışığında değerlendirilmiştir. Temel hakları ilgilendiren bir alanda, yürütme organına sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi, kanunilik ilkesinin özüyle bağdaşmamaktadır. Yasama organının, temel esasları ve çerçeveyi belirlemeden yetki devrinde bulunması Anayasa’nın 7. maddesine aykırı bulunmuştur.
Sonuç
Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, genetik verilerin korunmasına yönelik yeterli güvenceler içermeyen ve usulü idari düzenlemelere bırakan ilgili kuralların iptaline karar vermiştir. Hukuki boşluk oluşmaması adına iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmedilmiştir.