Vasi tayin edilen bir mahkûm kendi adına dava açabilir mi?

Evet, Anayasa Mahkemesi kararına göre; davanın konusu kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar (örneğin cezaevi nakli, şahsi haklar) ise vasi onayı aranmaksızın dava açılabilir.

Cezaevinden başka bir ile nakil olmak için açılan davada vasi izni gerekir mi?

Hayır. AYM'nin son kararlarına göre, nakil talebi kişisel bir haktır ve bu tür davaların 'vasi izni yok' gerekçesiyle reddedilmesi mahkemeye erişim hakkını ihlal eder.

Vasi izni olmadan açılan davam reddedildi, ne yapmalıyım?

Eğer dava kişisel haklarınıza ilişkinse ve mal varlığınızı tehlikeye atmıyorsa, karara karşı kanun yollarına başvurabilir ve ardından mahkemeye erişim hakkı ihlali iddiasıyla AYM'ye bireysel başvuruda bulunabilirsiniz.

Kişiye sıkı sıkıya bağlı hak ne demektir?

Kişinin sadece kendisini ilgilendiren, başkası tarafından devralınamayan ve kullanılması mal varlığı değerinden ziyade kişinin duygusal ve sosyal hayatını etkileyen haklardır (evlenme, boşanma, nakil talebi vb.).

Hükümlülerin Dava Açma Ehliyeti ve Mahkemeye Erişim Hakkı

Av. Doç. Dr. İsmail Yüksel Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi

Maddi Olayın Özeti

Başvurucu, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü nedeniyle ceza infaz kurumunda hükümlü statüsünde bulunmaktadır. Ailesine daha yakın bir kurumda cezasını infaz etmek amacıyla yaptığı nakil talebinin idarece reddedilmesi üzerine, işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Ancak yerel mahkeme, başvurucunun kısıtlı (vesayet altında) olduğunu ve davanın vasinin icazeti veya vesayet makamının onayı olmadan açıldığını belirterek, davayı ehliyet yokluğu gerekçesiyle usulden reddetmiştir. Bölge İdare Mahkemesi de bu kararı hukuka uygun bularak istinaf istemini reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesinin Hukuki Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi (AYM), uyuşmazlığı mahkemeye erişim hakkı bağlamında ölçülülük testi üzerinden incelemiştir. Mahkeme, öncelikle başvurucunun "hükümözlü" (henüz mahkûmiyeti kesinleşmemiş) ile "hükümlü" statüsü arasındaki farkı netleştirmiş ve somut olayda başvurucunun Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 407. maddesi uyarınca kısıtlanmış bir hükümlü olduğunu saptamıştır.

AYM'nin hukuki denetimi şu temel ilkeler üzerinde yoğunlaşmıştır:

Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar: TMK'nın 16. maddesi uyarınca, ayırt etme gücüne sahip kısıtlıların "kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarını" kullanırken yasal temsilcilerinin onayına ihtiyaç duymadıkları hatırlatılmıştır. Nakil talebi, kişinin aile hayatı ve şahsi gözetimi ile doğrudan ilgili olup bu kapsamda değerlendirilmiştir.
Gereklilik Ölçütü: Vesayetin temel amacı kısıtlıyı korumaktır. AYM, başvurucuyu borç altına sokmayan veya mal varlığını azaltmayan, aksine anayasal bir hakkın takibine yönelik olan bir davanın engellenmesinin "koruma" amacıyla bağdaşmadığını tespit etmiştir.
Orantısız Müdahale: Mahkemeye göre, bir hükümlünün kendi işlemlerini yürütebilecek ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın, her türlü dava için vasi onayının mutlak bir şart olarak aranması, mahkemeye erişim hakkını işlevsiz kılmaktadır.

"Dava konusu işlemin iptali için açılan dava başvurucuyu borç altına sokmamakta, mal varlığının azalması sonucunu doğurmamaktadır. Başvurucu, açtığı bu dava ile kendisine sıkı sıkıya bağlı bir hakkı kullanmaktadır... müdahalenin ölçülü olmadığı sonucuna ulaşılmıştır." [Paragraf 57]

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Karar, cezaevindeki bireylerin hak arama hürriyetinin sadece mal varlığı odaklı bir vesayet anlayışıyla kısıtlanamayacağını vurgulaması bakımından öğretidir.

VEDAT CİRASUN BAŞVURUSU