Yabancılık Unsurlu İş Sözleşmelerinde "Sıkı İlişkili Hukuk" ve Mahkemeye Erişim Hakkı

Maddi Olayın Özeti

Başvuru; yurt dışındaki projelerde işçi olarak çalışan başvurucuların, iş sözleşmelerinin feshinden doğan alacak davalarının zamanaşımı veya hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Derece mahkemeleri, uyuşmazlığa işin fiilen yapıldığı yer olan yabancı ülke hukukunun uygulanması gerektiğini saptamış ve ilgili hukuktaki kısa dava sürelerini işleterek ret kararı vermiştir. Başvurucular ise Türk hukukunun "en sıkı ilişkili hukuk" olduğunu, içtihatların belirsizliği ve yabancı hukuka erişim imkânsızlığı nedeniyle hak arama özgürlüklerinin kısıtlandığını ileri sürerek bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

Anayasa Mahkemesinin Hukuki Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, incelemesini 5718 sayılı Kanun (MÖHUK) ve Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında mahkemeye erişim hakkı bağlamında gerçekleştirmiştir. Mahkeme, iş hukukunun zayıfı koruma karakteri gereği, devletin çalışanların haklarını koruma konusundaki pozitif yükümlülüğüne dikkat çekmiştir. Özellikle yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda, mutat işyeri hukukunun otomatik olarak uygulanmasının işçi aleyhine ölçüsüz sonuçlar doğurabileceği belirtilmiştir.

Kararda, "en sıkı ilişkili hukuk" tespiti yapılırken mahkemelerin gözetmesi gereken objektif kriterler şu şekilde sıralanmıştır:

• Tabiiyet ve Yerleşim: İşçi ve işverenin vatandaşlık bağı ve hukuki ilişkilerinin merkez üssü.
• Sözleşme Koşulları: Sözleşmenin yazıldığı dil, imzalandığı yer ve tarafların ortak iradesinin odaklandığı hukuk düzeni.
• Sosyal Güvence: İşçinin tabi olduğu sosyal güvenlik sisteminin hangi ülkeye ait olduğu.
• Sosyal ve Hukuki İrtibat: İlişkinin bütünsel olarak hangi ülkenin sosyal ve hukuki hayatıyla daha yoğun temas halinde olduğu.

Mahkeme, derece mahkemelerinin bu çok yönlü araştırmayı yapmaksızın verdikleri kararları mahkemeye erişim hakkına yönelik orantısız bir müdahale olarak nitelemiştir. Kararın gerekçesinde şu temel tespitte bulunulmuştur:

"İş sözleşmesi ile daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunup bulunmadığının irdelenmemesi... başvurucuların mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin katlanılması güç külfete sebep olduğu, bu itibarla ölçüsüz olduğu sonucuna ulaşılmıştır."

AYM, mahkemelerin uyuşmazlığa uygulanacak hukuku seçerken sadece mutat işyeri ile sınırlı kalmamasını, işçiye daha yüksek standartta koruma sağlayabilecek "sıkı ilişkili hukuk" opsiyonunu mutlaka değerlendirmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir. İhlalin sonuçlarının giderilmesi için dosyalar, yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili İş Mahkemelerine gönderilmiştir. Mahkeme, bu kararın davanın esasına dair bir hüküm içermediğini, ancak uygulanacak hukuk belirlenirken anayasal güvencelerin gözetilmesi gerektiğini hatırlatmıştır.