İdarenin eylem veya işlemleri neticesinde zarar gören vatandaşların açtığı tam yargı (tazminat) davalarında, zararın ve kusurun tespiti hayati önem taşır. Bilirkişi yardımıyla yapılan bu kusur tespitinde idarenin kusurlu olup olmadığının idare hukuku prensiplerine göre değerlendirilmesi gereklidir.
Bu yazımızda; bir paintball kazası sonucu yaşanan yaralanma üzerinden, idarenin hizmet kusurunun nasıl tespit edilmesi gerektiğini ve Anayasa Mahkemesi’nin bu konudaki emsal yaklaşımını inceleyeceğiz.
Olayın Özeti: İdarenin Denetim Eksikliği ve Hizmet Kusuru İddiası
Başvuruya konu olayda, özel bir işletmede paintball oynarken kaskını çıkardığı sırada gözüne isabet eden mermi sonucu kalıcı körlük yaşayan başvurucu; işletmenin gerekli güvenlik önlemlerini almadığını, ancak aynı zamanda devletin (İdarenin) de bu tür tehlikeli faaliyet gösteren işyerlerini denetlemediğini ve yasal düzenleme yapmadığını ileri sürmüştür.
Mağdur vatandaş, önce Tüketici Mahkemesi’nde işletmeye karşı dava açmış, ardından İdare Mahkemesi’nde İdareye (Bakanlığa) karşı hizmet kusuru nedeniyle tam yargı davası açmıştır.
"İdarenin Taraf Olmadığı" Raporun Bağlayıcılığı Sorunu
İdare Mahkemesi, davayı reddederken kendi bünyesinde yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmamıştır. Bunun yerine, Tüketici Mahkemesi’nde (İdarenin taraf olmadığı dosyada) alınan ve sadece işletme sahibinin kusuruna odaklanan bilirkişi raporunu kararına dayanak yapmıştır.
Oysa ki hukuki inceleme rejimi iki yargı kolunda farklılık gösterir:
- Adli Yargı (Tüketici Mahkemesi): İşletmecinin kusurunu (haksız fiil / kusur sorumluluğu) incelemektedir.
- İdari Yargı: İdarenin denetim eksikliğini, mevzuat boşluğunu veya geç müdahalesini (hizmet kusuru) konu almaktadır.
Anayasa Mahkemesi'nin Değerlendirmesi
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun "İdarenin hizmet kusurunun tespiti için bu dosya kapsamında ayrıca bilirkişi incelemesi yapılmalı" talebinin mahkemece reddedilmesini Anayasa'ya aykırı bulmuştur. Kararın can alıcı noktaları şunlardır:
1. Savunma Hakkı ve Adil Yargılanma
Davanın sonucuna etki edebilecek, ayrı ve açık yanıt verilmesi gereken iddialar mahkemece cevapsız bırakılamaz. İdarenin sorumluluğuna ilişkin iddialar, işletmecinin sorumluluğundan bağımsız olarak değerlendirilmelidir.
2. Farklı Sorumluluk Rejimleri
Adli yargıdaki "işletme kusuru" ile idari yargıdaki "hizmet kusuru" (denetim eksikliği, mevzuat boşluğu vb.) farklı hukuki incelemeler gerektirir. Bir raporda işletmecinin kusurlu bulunması, idarenin kusursuz olduğu anlamına gelmez.
3. Gerekçeli Karar Hakkı
Mahkeme, başvurucunun "yeni bilirkişi raporu alınması" talebini reddederken, makul ve yeterli bir gerekçe sunmamıştır. İdarenin taraf olmadığı ve savunma yapmadığı bir rapordaki tespitlerle yetinilmesi, hak arama hürriyetini kısıtlamıştır.
Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
Bu karar, özellikle iş kazaları, tıbbi malpraktis veya denetim eksikliğinden kaynaklanan kazalar nedeniyle idareye karşı açılacak tazminat davaları için bir yol haritası niteliğindedir.
İdare Mahkemeleri, vatandaşın "İdare denetim görevini yapmadı, bu yüzden zarar gördüm" iddiasını, sadece olayın failinin (işletme, sürücü vb.) kusuruna bakarak reddedemez. İdarenin "hizmet kusuru" olup olmadığının, idari yargılama usullerine uygun olarak, bağımsız ve konuya özgü bilirkişi raporlarıyla ayrıca tartışılması gerekir.