Tarım İlacı Cezalarında Bilirkişi İncelemesi Zorunludur

Tarım İlacı (Pestisit) Cezalarına İtirazda Bilirkişi İncelemesinin Önemi

Ticari hayatın içinde gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, kimi zaman kendi kontrolleri dışında gelişen olaylar nedeniyle ağır idari para cezalarıyla karşı karşıya kalabilmektedir. Özellikle sadece seçme, ayıklama ve paketleme işi yapan işletmeler; üretim aşamasında çiftçi tarafından kullanılan kimyasal tarım ilaçlarının (pestisit) yasal sınırların üzerinde çıkması sebebiyle doğrudan sorumlu tutulabilmektedir. Hakkında 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanan vatandaşlarımız, haklı olarak bu cezaların iptali için yargı yoluna başvurmakta; sorumluluğun üreticide olduğunu ve analiz sonuçlarının hatalı olabileceğini ileri sürmektedir. Ancak mahkemeler, sıklıkla sadece idarenin sunduğu laboratuvar raporlarına dayanarak itirazları reddetmektedir. Peki, vatandaşın kendi imkanlarıyla ispatlayamayacağı kadar teknik ve uzmanlık gerektiren bu iddialar karşısında mahkemelerin bilirkişi incelemesi yaptırmaması hukuka uygun mudur?

Kendi İmkanlarıyla İspat Edilemeyen Savunmalar ve Uzman İncelemesi Hakkı

Hukuk sistemimizde adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri "silahların eşitliği" ve "çelişmeli yargılama" ilkeleridir. Bir gıda ürününde yasal sınırın üzerinde kimyasal madde veya tarım ilacı çıktığı gerekçesiyle idari para cezası kesildiğinde, itiraz eden tarafın elinde bunu kendi kendine çürütebilecek bir teknik imkan bulunmamaktadır. Sadece paketleme faaliyeti yürüten bir şirketin, laboratuvar analiz sürecindeki muhtemel hataları veya üretim kaynaklı kalıntıları genel hukuk bilgisiyle kanıtlaması eşyanın tabiatına aykırıdır. İdare, elindeki kamu gücü ve laboratuvar imkanlarıyla cezayı keserken; vatandaşın bu teknik veriye karşı kendini savunabilmesinin yolu, mahkeme aracılığıyla bağımsız bir "bilirkişi incelemesi" yapılmasıdır. Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bir uyuşmazlıkta idarenin tek taraflı raporuna karşı yapılan itirazların uzman incelemesi yaptırılmadan reddedilemeyeceğini şu vurucu ifadelerle ortaya koymuştur:

"Yargılama bir bütün olarak değerlendirildiğinde gıda ürününde yasal sınırın üzerinde tespit edilen kimyasal tarım ilaçlarına ilişkin analiz raporlarına yapılan itirazların bilirkişi incelemesinden geçirilmediği ve bu durumu haklı kılacak gerekli unsurlara da karar gerekçesinde yer verilmediği görülmüştür. Başvurucunun bu iddialarını kendi imkânlarıyla ispat etmesi olanaklı değildir. Bu şartlarda yargı makamlarınca izlenen yöntemin silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin gereklerine uygun olmadığı ve başvurucunun menfaatlerini koruyan güvenceler içermediği açıktır."

Bu karar ışığında dikkat edilmesi gerekenler:

• Bilirkişi İncelemesi Talebi: İdarenin yaptığı teknik analiz sonuçlarına itiraz ediyorsanız, bu verilerin doğruluğunun ve sorumluluğun tespiti için mahkemeden uzman bilirkişi incelemesi talep etmelisiniz.
• Silahların Eşitliği: İdare teknik imkanlara sahipken, sizin iddialarınızı kanıtlamanız için mahkemenin bilirkişi görevlendirmesi adil yargılanmanın bir gereğidir.
• Sorumluluk Alanının Belirlenmesi: Sadece paketleme yapıyorsanız, üretim aşamasında kullanılan zirai ilaçlardan dolayı doğrudan suçlanamayacağınıza yönelik savunmalarınızın, teknik raporlarla desteklenmesi yargılama seyrini değiştirecektir.

Sonuç ve Değerlendirme

Sonuç olarak; tarım ilaçları veya kimyasal kalıntılara dayanılarak verilen idari yaptırımlarda, vatandaşın teknik iddialarını kendi başına ispat etmesi beklenemez. Mahkemeler, bu tür uzmanlık gerektiren itirazları incelemek üzere mutlaka bilirkişi görevlendirmelidir. Anayasa Mahkemesi de somut dosyada, başvurucunun iddiaları araştırılmadan ve bilirkişi atanmadan verilen kararların adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerini ihlal ettiğine hükmetmiştir. Bu doğrultuda, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanın ilgili Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilerek yeniden yargılama yapılmasına karar verilmiştir. İhlalin niteliğine göre yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından manevi tazminat, başvurucu uğradığını iddia ettiği maddi zararla ilgili bilgi ve belge sunmadığından da maddi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.