Vazife Malullüğü Talebinin Reddi İşleminde Gerekçeli Karar Hakkının İhlali

Maddi Olayın Özeti

Başvurucunun eşi, Jandarma Genel Komutanlığı emrinde jandarma uzman çavuş olarak görev yapmaktayken Etimesgut Asker Hastanesinden alınan yurt dışı göreve katılabileceğini belirten sağlık kurulu raporu üzerine 8/9/2015 tarihinde Afganistan'da geçici olarak görevlendirilmiştir. İlgili personel 7/10/2015 tarihinde görevi esnasında rahatsızlanmış, sevk edildiği hastanede ensefalit (beyin iltihabı) teşhisiyle tedavi görmekteyken 12/12/2015 tarihinde vefat etmiştir. Başvurucu, eşinin sağlam raporu alarak yurt dışı görevine katıldığını, rahatsızlığının görevi nedeniyle meydana geldiğini ileri sürerek vazife malullüğü aylığı bağlanması talebiyle İdareye başvurmuş; bu talep zımnen reddedilmiştir. Başvurucunun zımni ret işleminin iptali istemiyle açtığı davada ilk derece mahkemesi, kişinin yurt dışı göreve katılmadan önce sağlıklı bulunduğu ve rahatsızlığının enfeksiyon kaynaklı olabileceği hususlarını göz önüne alarak, rahatsızlığın görevin neden ve etkisiyle ortaya çıktığının kabulü gerektiği gerekçesiyle işlemin iptaline hükmetmiştir. İdare tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine inceleme yapan Bölge İdare Mahkemesi, tıbbi raporlara dayanarak rahatsızlığın oluşumuna askerlik görevinin yol açtığının tıbben ve somut olarak ortaya konulamadığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararını kaldırmış ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Başvurucu, istinaf aşamasında dosyaya sunduğu ve uyuşmazlığın sonucuna etki edebilecek nitelikteki yargı kararlarının mahkemece dikkate alınmadığını belirterek bireysel başvuruda bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesinin Hukuki Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, başvuruyu Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı yönünden incelemiştir. Yüksek Mahkeme, gerekçeli karar hakkının, kişilerin hakkaniyete uygun şekilde yargılanmalarını sağlamayı amaçladığını ve yargı kararlarının, davanın temel sorunları ile sonucu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında yeterli gerekçe içermesinin zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Kararda, derece mahkemelerinin gerekçelerinin açıkça keyfi olmadığı veya bariz bir takdir hatası içermediği sürece Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenemeyeceği, ancak şekli bir gerekçe ötesinde makul bir gerekçenin varlığının şart olduğu ifade edilmiştir. Makul gerekçe, mahkemelerin uyuşmazlıkla ilgili vardığı sonucu ve delillerin değerlendirilmesini şeffaf biçimde ortaya koymasını gerektirir. Kanun yolu incelemesinde, ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya ilk defa ileri sürülen esaslı iddia ve itirazların değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açabilmektedir. Somut olayda başvurucu, istinaf savunma dilekçesinde, görev öncesi sağlıklı olduğu raporla sabit olan kişilerin askerlik sırasında rahatsızlanması halinde illiyet bağının varlığını kabul eden Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi kararlarını delil olarak sunmuştur. Anayasa Mahkemesi, tıbbi raporların değerlendirilmesi sürecinde ensefalit tablosunun askerlik hizmetiyle illiyet bağının kesin olarak kurulamadığına dair tıbbi tespitleri dikkate almıştır. Buna rağmen istinaf merciinin, başvurucunun iddialarının temelini oluşturan ve hukuki nedenselliğin ispatına yönelik dayanak kararları tamamen cevapsız bırakarak hüküm kurduğu tespit edilmiştir. Mahkeme bu durumu şu şekilde ifade etmiştir:

"Bu itibarla başvurucunun uyuşmazlığın sonucuna etkili olabilecek nitelikteki esaslı iddialarının dayanağı olan yargı kararlarının kararda tartışılmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır."

Kararın temel dayanakları şunlardır:

• Esaslı İddiaların Karşılanması: Mahkemelerin, yargılamanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddia ve itirazları objektif bir biçimde değerlendirip kararda tartışması zorunludur.
• Hukuki Güvenlik ve Belirlilik: Yargılama makamlarınca tespit edilen hususların, hukuki güvenlik ilkesini temin edecek ve keyfi uygulamaları önleyecek şekilde somut olayın özelliklerine uygun olarak gerekçelendirilmesi şarttır.
• İkincil İhlal İddiası (Makul Süre): Makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiası, Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapıldığı gerekçesiyle bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği incelenmemiş ve kabul edilemez bulunmuştur.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar vermiş ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması ile yeniden yargılama yapılması amacıyla kararın ilgili derece mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Tazminat talepleri ise yeniden yargılamanın hukuki yarar ve yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedilmiştir.