Yurt Dışı İşçi Alacaklarında Süre Engeli: AYM’den Mahkemeye Erişim Hakkı Kararı

Türkiye merkezli şirketler aracılığıyla Rusya, Kazakistan veya Cezayir gibi ülkelerdeki projelerde görev yapan işçiler, iş sözleşmeleri feshedildiğinde alacakları için Türkiye’de hukuki süreç başlatmaktadır. Ancak bu süreçlerdeki en temel uyuşmazlık, kanunlar ihtilafı bağlamında hangi ülke hukukunun uygulanacağı noktasında toplanmaktadır.

Yakın zamana kadar derece mahkemeleri, işin yapıldığı yer hukukunu (lex loci laboris) esas alarak, yabancı hukuklardaki çok kısa zamanaşımı (dava açma süresi) hükümlerini uygulamakta ve davaları esasa girmeden reddetmekteydi. Anayasa Mahkemesi (AYM), bu yaklaşımı "mahkemeye erişim hakkı" çerçevesinde yeniden tanımladı.

Yabancı Hukuk ve Zamanaşımı Çıkmazı

Bireysel başvuruya konu olayda, Rusya’daki bir şantiyede çalışan işçinin açtığı dava, Rus İş Kanunu’ndaki 3 aylık hak düşürücü süre gerekçe gösterilerek reddedilmiştir. Türk hukukunda çok daha uzun olan bu sürelerin, yabancı hukuk uyarınca daraltılması, işçilerin yargı yoluyla haklarını almasını fiilen imkansız hale getirmektedir.

AYM’nin "Sıkı İlişki" Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığa uygulanacak hukukun tayininde MÖHUK (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun) m. 27 hükmüne vurgu yapmıştır. Mahkeme, sadece işin yapıldığı yere değil, sözleşmenin hangi ülke ile daha "sıkı ilişkili" olduğuna bakılması gerektiğini belirtmiştir.

"Bir iş sözleşmesine uygulanacak hukuk belirlenirken; tarafların yerleşim yeri, ücret ödemelerinin yapıldığı para birimi ve banka kanalları ile işverenin merkezinin bulunduğu yer gibi unsurlar, mahkemeye erişim hakkının ölçülülük denetiminde belirleyici rol oynar."

Kararın Hukuki Sonuçları ve Kriterler

AYM uyarınca mahkemelerin artık şu kriterleri titizlikle incelemesi gerekmektedir:

• Tarafların Aidiyeti: İşçi ve işverenin sosyal ve ekonomik bağlarının Türkiye’de olup olmadığı.
• Sözleşme Dili ve Şartları: İş sözleşmesinin Türk hukukuna atıf yapıp yapmadığı.
• Ölçülülük İlkesi: Yabancı hukukun öngördüğü kısa sürelerin, işçinin hak arama özgürlüğünü özünden zedeleyip zedelemediği.

Sonuç olarak; işçinin Türkiye ile olan bağları (maaş hesabı, sigorta kayıtları, ikametgahı) baskınsa, sadece iş Rusya'da yapıldı diye 3 aylık süre engelinin işçiye dayatılması Anayasal bir ihlal teşkil etmektedir.