Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Rehberi (2026)

1. Temel Şartlar ve Başvuru Hakkı

Başvuru Ön Şartı: Kanun Yollarının Tüketilmesi

Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için öncelikle diğer tüm hukuk yollarının denenmiş, özellikle eğer açıksa istinaf ve temyiz incelemelerinin yapılmış olması gerekir. Diğer kanun yolları tüketilmeden yapılan başvurular daha ilk aşamada reddedilecektir. Bu kanun yollarına 6384 sayılı kanun ile kurulan İnsan Hakları Tazminat Komisyonu da dahildir.

İnceleme Alanı ve Kısıtlar

Denetim Sınırı: Anayasa Mahkemesi sadece ve sadece Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasamızın ikisinin de koruduğu temel hak ve hürriyetlere yönelik ihlal iddialarını değerlendirmektedir. Bununla beraber AYM’nin denetim alanı bireylerin düşündüğünden çok daha geniştir. Örneğin bilirkişi raporunun tebliğ edilmemiş olması dahi bir temel hak ihlali olarak kabul edilmiştir.

İkincillik İlkesi: AYM, derece mahkemelerinde hiç dile getirilmemiş temel hak iddialarının ilk kez kendisi önünde ileri sürülmesini kabul etmemektedir. Bu nedenle bir temel hak ihlali olduğunu düşünen bireylerin bunu ilk fırsatta yargı mercilerine bildirmesi önemlidir.

Kimler Başvurabilir?

Vatandaş olsun veya olmasın herkes AYM’ye başvurabilir. Tek istisna belediyeler gibi kamu tüzel kişileridir. Sahibi olduğunuz şirket ya da üyesi olduğunuz dernek için de başvuru yapabilirsiniz; ancak bu durumda hakkı ihlal edilen kurumun kendisi olmalıdır.

Mağduriyet Şartı: Başvurmadan önce kendinize "Şu anda ben zarar görüyor muyum?" sorusunu sormalısınız. Çok istisnai haller dışında başkasının uğradığı ya da henüz doğmamış zararlar nedeniyle başvuru yapamazsınız.

2. Maliyet ve Süreler

Başvuru Harcı ve Avukat Durumu

• Harç Miktarı: Bireysel Başvuru en masrafsız kanun yollarından birisidir. 2026 itibarıyla sadece 6.024 TL harç yatırmanız gerekmektedir.
• Adli Yardım: Bu harcı ödeme gücünüz yoksa, muhtarlıktan "fakirlik ilmuhaberi" veya SGK’dan "sosyal güvencesi olmadığına dair belge" alarak adli yardımdan yararlanabilirsiniz.
• Avukat: Başvurunuzu avukat aracılığıyla yapmak zorunda değilsiniz. Ancak tavsiyem, eğer mümkünse dosyanızı bu aşamaya kadar takip eden avukatınızdan yardım almanızdır.

30 Günlük Kritik Süre

Bireysel başvuruda telafisi olmayan en büyük hata, 30 günlük hak düşürücü süreyi kaçırmaktır.

• Öğrenme Tarihi: Süre, kararın size tebliğ edildiği tarihten değil, kararı öğrendiğiniz andan itibaren başlar.
• UYAP Uyarısı: Eğer gerekçeli kararı Vatandaş UYAP’tan gördüyseniz süre başlamış demektir.
• Adli Tatil: AYM adli tatil yapmadığı için süreler işlemeye devam edecektir.

Mazeret ve Eksiklikler

Haklı Mazeret: Haklı bir mazeretiniz varsa, mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde belgeleyerek başvurabilirsiniz. "İşlerin yoğunluğu" veya "nezle" haklı mazeret sayılmaz.

Eksiklik Giderme: Süreyi kaçırmadıysanız, başvurunuzdaki şekli eksiklikleri gidermeniz için AYM size en fazla 15 gün süre tanır.

3. Başvuru Formu ve Ekleri Nasıl Hazırlanır?

Form İçeriği ve Gizlilik

• Kimlik Bilgileri: Bilgilerinizi eksiksiz yazmalısınız (Şirketler için Mersis no). Kararlarda kimliğinizin gizli tutulmasını formda talep edebilirsiniz.
• Tedbir Talebi: Yaşamınıza veya maddi/manevi varlığınızda yönelik ciddi bir tehlike (ağır hastalık, sınır dışı riski vb.) varsa "Tedbir Kararı" isteyebilirsiniz.
• Olayların Özeti: Olayları kısa ve tarih sırasına göre yazın. Roman yazmanıza gerek yok; AYM dosyayı zaten inceleyecektir.
• Hak İhlalleri: Hangi hakkınızın nasıl ihlal edildiğini delilleriyle anlatın. Farklı hak ihlallerini (örn: ifade hürriyeti ve adil yargılanma) ayrı paragraflar içinde ele alın.
• Başvuru Geçmişi: İhlali durdurmak için yaptığınız tüm idari ve yargısal başvuruları tarih sırasıyla yazın.
• Devam Eden Bireysel Başvuru: Eğer AYM’de başka bir başvurunuz daha varsa bu başvurunun numarasını da bildirmeniz gerekli.

Tazminat Talebi

Maddi ve manevi tazminat taleplerinizi formda açıkça belirtmelisiniz. Maddi zararınız varsa belgelerini sunmanız şarttır. Talep edilmezse AYM kendiliğinden tazminata karar veremez.

Belgeler ve Ekler

• Dizi Pusulası: Tüm belgeleri tarih sıralı bir liste (dizi pusulası) halinde eklemelisiniz.
• Onaylı Kopyalar: Belgelerin aslı yerine, notere veya yetkili makama onaylatılmış kopyalarını ekleyebilirsiniz.
• 10 Sayfa Kuralı: Başvuru formu ekler hariç 10 sayfayı geçerse, forma mutlaka bir özet eklenmelidir.
• Temsil: Başvuruyu avukatınız yapıyorsa vekaletname, siz başkasını (vasi vb.) veya şirketi temsilen yapıyorsanız yetki belgelerini eklemelisiniz.

4. İnceleme Süreci ve Karar Aşaması

Dosyanın Yolculuğu

Komisyon İncelemesi: Başvurunuz önce kabul edilebilirlik incelemesinden geçer. Büyük bir kısmı bu aşamada elenmektedir.

Adalet Bakanlığı: Kabul edilen başvurular hakkında Bakanlık yazılı görüş sunabilir.

İnceleme Sırası: Kural olarak geliş sırasına bakılır. Ancak tedbir kararı verilmişse incelemenin 6 ay içinde tamamlanması gerekir.

Duruşma: AYM incelemeyi dosya üzerinden yapar, duruşma yapılması çok istisnadır.

Karar Türleri ve Sonuçları

Yeniden Yargılama: AYM'nin temel kararı, ihlalin ortadan kaldırılması için dosyanın ilgili mahkemeye yollanmasıdır. Mahkeme mümkünse dosya üzerinden yeniden karar verir. AYM'nin ihlal bulmuş olması davanın lehinize sonuçlanacağını garanti etmez.

Tazminat: Yeniden yargılamada fayda yoksa tazminata hükmedilir. Maddi tazminat için delil sunulması şarttır.

Giderlerin İadesi: İhlal tespiti halinde yaptığınız tüm yargılama giderleri size iade edilir.

Bireysel Başvurudan Vazgeçebilir miyim?
İsterseniz başvurunuzdan açıkça feragat ederek vazgeçmeniz mümkündür ancak bu durumda dahi konuyu önemli görürse AYM inceleme yapmaya devam edebilir.

Hakkın Kötüye Kullanılması

Açıkça yalan beyanda bulunulması, bilgi saklanması veya hakaret edilmesi durumunda AYM başvuruyu reddeder ve 2.000 TL idari para cezasına hükmedebilir.

Başvuruyu Nereye Teslim Edebilirsiniz?

• Doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne,
• Herhangi bir yerel mahkemeye,
• Yurt dışındaki elçilik veya konsolosluklara.