İnfaz Hakimliklerine Şikayet Hakkı 'Kağıt Üstünde' Kalamaz

Şikayet Hakkı Sadece "Kağıt Üstünde" Kalamaz: AYM'nin Etkili Başvuru Standardı

Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumlarında tutuklu ve hükümlülerin hak arama hürriyetini güçlendiren ve yargısal denetimin "şekli" değil "esaslı" olması gerektiğini vurgulayan önemli bir karara imza atmıştır. 30/4/2025 tarihli Nazmi Özcan ve Diğerleri (B. No: 2021/10145) kararı, idari ve yargısal başvuruların teorik olarak var olmasının yetmediğini, pratikte de sonuç doğurucu olması gerektiğini ortaya koymaktadır.

1. Hukuki Sorun: Matbu Gerekçelerle Ret

Başvuruya konu olayda; ceza infaz kurumunda bulunan başvurucular, görüşlerin kaydedilmesi, avukat görüşmelerinin dinlenmesi ve sosyal faaliyetlerin kısıtlanması gibi idari işlemlere karşı İnfaz Hâkimliklerine başvurmuşlardır. Ancak İnfaz Hâkimlikleri, başvurucuların iddialarını içerik yönünden (esastan) incelemek yerine;

• İddiaların somut olmadığı,
• Taleplerin genel nitelikte olduğu,
• İdarenin işleminin mevzuata uygun olduğu,

gibi matbu (basmakalıp/standart) gerekçelerle reddetmiştir. Yargı mercii, kişinin şikayetinin haklı olup olmadığını araştırmamış, dosya üzerinden şekli bir inceleme ile yetinmiştir.

2. Anayasa Mahkemesi'nin Değerlendirmesi

Yüksek Mahkeme, İnfaz Hâkimliklerinin bu tutumunu, Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan "Etkili Başvuru Hakkı" kapsamında değerlendirmiştir. Kararın hukuki temeli şudur: Bir hakkın ihlal edildiğine dair şikayet mekanizmasının sadece kanunda yazılı olması (teorik varlık) yeterli değildir; bu mekanizmanın ihlali gidermeye elverişli (pratik etkinlik) olması gerekir.

"Başvurucuların şikâyetleri esasa girilmeksizin reddedilmiştir. Ret kararları yeterli gerekçe içermediği gibi, vatandaşın iddiasını incelemeye ve mağduriyeti gidermeye de elverişli değildir. Yargı mercileri, idarenin işlemlerini denetlerken şekli bir onama makamı gibi hareket edemez."

3. Hukuki Sonuç: İhlal ve Tazminat

Mahkeme, şikayetin özüne inilmeden verilen ret kararlarının, kişilerin özel hayata saygı ve haberleşme hürriyeti bağlamında etkili bir hukuk yolundan mahrum bırakılması anlamına geldiğine hükmetmiştir. Bu gerekçeyle başvuruculara 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

Özetle; İnfaz hukukunda veya idari yargıda, başvurucunun iddiaları karşılanmadan, "idare ne derse odur" anlayışıyla veya kopyala-yapıştır gerekçelerle verilen kararlar, Anayasa Mahkemesi nezdinde mülkiyet, özel hayat veya adil yargılanma hakkı bağlamında bir hak ihlali sebebidir.