Sigortacılık Kanunu’nda "Yönetmelikle Suç İhdası" Yasağı

Maddi Olayın Özeti

İtiraz yoluyla Anayasa Mahkemesinin (AYM) önüne taşınan uyuşmazlık, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 27. maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan bir ibareden kaynaklanmaktadır. Danıştay Onuncu Dairesi, sigorta acentelerine yönelik disiplin cezalarını düzenleyen bir yönetmeliğin iptali davasında, dayanak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal başvurusunda bulunmuştur. İtirazın odağında, sigorta acentelerine "yönetmelikle belirlenecek suçlar" için meslekten men cezası verilebileceğine dair düzenleme yer almaktadır. Söz konusu kural, disiplin suçlarının kapsamını belirleme yetkisini doğrudan idarenin düzenleyici işlemine bırakmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin Hukuki Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi incelemesini temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimi, yasama yetkisinin devredilmezliği ve çalışma hürriyeti ekseninde yürütmüştür. Mahkeme, sigorta acenteliği faaliyetini Anayasa’nın 48. maddesi kapsamında "özel teşebbüs özgürlüğü" korumasında değerlendirmiş; meslekten men cezası öngören kuralın bu özgürlüğe bir sınırlama getirdiğini tespit etmiştir.

Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca, temel haklara yönelik her türlü sınırlamanın öncelikle "kanun" ile yapılması zorunludur. AYM içtihadında kanunilik ölçütü, sadece şekli bir kanunun varlığını değil, aynı zamanda kuralın belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmasını gerektirir. Mahkeme, yasama organının temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden düzenleme yetkisini yürütmeye devretmesini Anayasa'nın 7. maddesindeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bulmuştur. Kararda bu ilkesel duruş şu şekilde ifade edilmiştir:

"Kuralla meslekten men cezasıyla ilgili genel ilkeler ortaya konulmadan, kanuni çerçeve çizilmeden, cezayı gerektiren eylemler genel hatlarıyla da olsa belirlenmeden bu hususların düzenlenmesi yönetmeliğe bırakılmak suretiyle yürütme organına sınırları ve kapsamı belirli olmayan bir yetkinin tanındığı anlaşılmaktadır."

Mahkeme, 5174 sayılı Kanun'a atıfla düzenlenen uyarma ve kınama gibi cezaların ötesinde, "meslekten men" gibi ağır bir yaptırımın hangi fiiller karşılığında uygulanacağının belirsiz bırakılmasını anayasallık denetiminden geçirmemiştir. Düzenleyici işlemle suç ihdas edilmesinin "kanunilik" ilkesiyle bağdaşmadığı vurgulanmıştır.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, 15/1/2026 tarihinde verdiği kararla, 5684 sayılı Kanun'un ilgili hükmünün Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğuna ve OYBİRLİĞİYLE İPTALİNE hükmetmiştir. Bu karar sonucunda, sigorta acentelerinin meslekten men edilmesine yol açacak disiplin suçlarının idari düzenlemelerle değil, doğrudan kanunla ve açıkça belirlenmesi zorunluluğu bir kez daha teyit edilmiştir.