Tazminat Komisyonu Başvurusu Nasıl Yapılır?

Türkiye’de yargı sistemindeki en temel sorunlardan biri mahkemelerin makul sürede sonuçlanmaması (uzun süren davalar) veya kesinleşen kararların icra edilmemesidir. Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatlarında "makul sürede yargılanma hakkı" olarak tanımlanan bu durumun ihlali halinde, 2024 yılı itibarıyla yeni bir hukuki yol haritası çizilmiştir.

7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle birlikte, yargılamaların uzun sürmesinden kaynaklanan zararların tazmini için Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) gitmeden önce Tazminat Komisyonu’na başvurmak artık bir "tüketilmesi gereken iç hukuk yolu" yani yasal zorunluluk haline gelmiştir.

Hangi Durumlarda Tazminat Komisyonu’na Başvurulabilir?

Komisyona başvuru yapabilmek için davanın sadece uzun sürmesi yeterli değildir; kanunun öngördüğü şu üç temel ihlalden birinin varlığı aranır:

• Yargılamanın Uzaması: Ceza, hukuk veya idare mahkemelerindeki davaların (veya savcılık soruşturmalarının) makul süreyi aşması.
• Kararların Uygulanmaması: Mahkeme tarafından verilen nihai kararların geç uygulanması veya hiç yerine getirilmemesi.
• Haksız Koruma Tedbirleri: Belirli şartlar dâhilinde, haksız gözaltı veya tutuklama (kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı) kaynaklı maddi ve manevi zararlar.

Başvuru Usulü ve Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Detaylar

Bu süreç, akademik ve teknik titizlik gerektiren hak düşürücü sürelere tabidir:

• Nereye Başvurulur? Ankara’da bulunan Tazminat Komisyonu’na doğrudan başvurulabileceği gibi, taşrada Cumhuriyet Başsavcılıkları vasıtasıyla da kayıt açılabilir.
• Başvuru Süresi (Kesinleşmiş Davalar): Mahkeme kararının size tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde başvuru yapılmalıdır.
• AYM Yönlendirmesi: Eğer Anayasa Mahkemesi, "başvuru yollarını tüketmediğiniz" gerekçesiyle dosyanızı kabul edilemez bulursa, bu kararın tebliğinden itibaren 1 ay içinde Komisyona müracaat edilmelidir.

"Yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması, sadece bireysel bir mağduriyet değil; hukuk devleti ilkesine olan güvenin zedelenmesidir. Tazminat Komisyonu, bu güvenin tesisi için AYM öncesi bir telafi mekanizmasıdır."

Komisyon Kararına Karşı İtiraz Yolu

Komisyonun verdiği tazminat miktarının düşük bulunması veya talebin reddedilmesi halinde, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesi’ne itiraz edilebilir. Bu aşamadan sonra sonuç alınamazsa, artık Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı doğmaktadır.